Biển Caspi: 'Pháo đài' bí mật giúp Iran và Nga hóa giải trừng phạt Mỹ

Biển Caspi hiện đang trở thành một hành lang chiến lược then chốt, giúp Iran và Nga thiết lập tuyến vận tải bí mật nhằm hóa giải các lệnh trừng phạt khắt khe từ Mỹ.

Khi những cột khói đen cuộn xoáy bao trùm bầu trời cảng Bandar Anzali sau đợt không kích của tiêm kích Israel, thế giới một lần nữa bị kéo sự chú ý về một vùng biển vốn thường bị lãng quên. Israel tuyên bố đã phá hủy nhiều tàu chiến và sở chỉ huy hải quân của Iran, gọi đây là một trong những chiến dịch quan trọng nhất. Tuy nhiên, điểm đáng chú ý không nằm ở quy mô cuộc tấn công, mà ở vị trí diễn ra: không phải tại Vịnh Ba Tư đầy biến động, mà là tại biển Caspi, cách đó hàng trăm kilomet về phía Bắc.

Tại sao biển Caspi là “điểm mù” đối với phương Tây?

Khác với eo biển Hormuz – nơi Mỹ có thể dễ dàng triển khai hạm đội để phong tỏa, biển Caspi là một thực thể địa lý đặc thù. Với diện tích lớn hơn cả Nhật Bản, đây là hồ nước lớn nhất thế giới và chỉ có 5 quốc gia ven biển mới có quyền tiếp cận. Điều này tạo ra một “vùng an toàn” tuyệt đối cho Tehran và Moscow.

Sự khó khăn trong việc giám sát còn đến từ việc các tàu vận tải giữa Nga và Iran thường xuyên tắt hệ thống định vị vệ tinh (AIS), biến các chuyến hàng trở thành những “bóng ma” trên biển. Ông Luke Coffey, chuyên gia cấp cao tại Viện Hudson, nhận định rằng đối với các nhà hoạch định chính sách Mỹ, Caspi giống như một “hố đen địa chính trị”.

Sự thiếu nhất quán trong quản lý cũng là một điểm yếu của Mỹ: trong khi Bộ Tư lệnh châu Âu phụ trách Azerbaijan và Nga, thì Bộ Tư lệnh Trung tâm lại quản lý Iran, Turkmenistan và Kazakhstan. Sự phân mảnh này khiến việc phối hợp ngăn chặn các hoạt động vận tải bất hợp pháp trở nên cực kỳ chậm chạp.

“Huyết mạch” cung ứng: Từ lương thực thiết yếu đến vũ khí công nghệ cao

Khi các tuyến đường truyền thống bị đe dọa, biển Caspi trở thành cứu cánh cho an ninh lương thực và quốc phòng của Iran. Hiện nay, bốn cảng chính của Iran dọc biển Caspi đang hoạt động hết công suất để nhập khẩu các mặt hàng thiết yếu như:

• Lúa mì, ngô và thức ăn chăn nuôi.
• Dầu hướng dương và các nguyên liệu thực phẩm.
• Linh kiện máy bay không người lái (UAV).

Ông Vitaly Chernov từ PortNews Media Group cho biết, khoảng 2 triệu tấn lúa mì Nga mỗi năm vốn đi qua Biển Đen nay đã chuyển hướng sang tuyến Caspi để đảm bảo an toàn. Thậm chí, khối lượng hàng hóa qua đây được dự báo sẽ tăng gấp đôi trong năm nay do áp lực từ cuộc khủng hoảng tại eo biển Hormuz.

“Nếu tìm một nơi lý tưởng để né tránh trừng phạt và vận chuyển quân sự, đó chính là biển Caspi” - bà Nicole Grajewski, chuyên gia tại Sciences Po (Paris) nhấn mạnh.

Cuộc trao đổi vũ khí chiến lược

Đáng lo ngại hơn đối với phương Tây là việc vận chuyển linh kiện UAV. Theo giới chức Mỹ, Nga đang cung cấp các thành phần quan trọng để Tehran khôi phục năng lực tấn công sau khi mất khoảng 60% kho UAV trong các cuộc giao tranh. Mặc dù Nga đã bắt đầu tự sản xuất UAV Shahed tại nhà máy ở Tatarstan (giảm sự phụ thuộc vào Iran), nhưng dòng chảy công nghệ và chiến thuật quân sự giữa hai nước vẫn diễn ra mạnh mẽ thông qua hiệp ước hợp tác toàn diện ký kết vào tháng ¹⁄₂₀₂₅.

Minh chứng cho tầm quan trọng của tuyến đường này là việc quân đội Ukraine vào tháng ⁸⁄₂₀₂₅ tuyên bố đánh chìm một tàu Nga tại cảng Olya (tây bắc biển Caspi), nơi được cho là trung tâm trung chuyển vật tư quân sự từ Iran sang Nga.

Tầm nhìn dài hạn và bài toán cân bằng của Moscow

Trong hai thập kỷ qua, Nga và Iran đã ấp ủ kế hoạch xây dựng hành lang thương mại dài 7.200 km nối từ biển Baltic đến Ấn Độ Dương. Dù phần lớn vẫn nằm trên giấy do thiếu hụt hạ tầng, nhưng thực tế hiện nay cho thấy nhu cầu cấp bách đã biến những kế hoạch này thành hành động thực tế.

Tuy nhiên, Moscow đang đứng trước một thế cân bằng mong manh. Việc hỗ trợ quân sự quá công khai cho Iran có thể gây căng thẳng với Tổng thống Mỹ Donald Trump và các đồng minh Ả-rập quan trọng tại Trung Đông. Do đó, biển Caspi là lựa chọn tối ưu: đủ kín đáo để hỗ trợ đồng minh, nhưng đủ xa để tránh một cuộc đối đầu trực diện không cần thiết.

Lời kết từ chuyên gia: Việc Israel tấn công cảng Bandar Anzali cho thấy phương Tây đã bắt đầu nhận ra giá trị của “tuyến đường nhỏ nhưng cực kỳ quan trọng” này. Khi các cường quốc tìm cách bóp nghẹt đối phương bằng trừng phạt kinh tế, những “điểm mù” địa chính trị như biển Caspi sẽ luôn được khai thác triệt để để sinh tồn.

Theo bạn, liệu việc phong tỏa hoặc gây áp lực lên các quốc gia ven biển Caspi có thể ngăn chặn được sự hợp tác giữa Nga và Iran? Hãy chia sẻ góc nhìn của bạn ở phần bình luận.